inşallah

1- Şüphe ve kararsızlık ifade etmek.

Bir kimsenin “Şu şöyle olmuş” sözüne karşı, “İnşâallah öyle olmuş” demek, o işin oluşunda ve bu sözün doğruluğunda şüphe bulunduğunu ifade eder. Bir dostun ziyaret teklifine karşı, “İnşâallah gelirim” demek de kararsızlık ifade eder. Onun için bir işe söz verirken kararsızlık belirtmek için “inşâallah” kelimesini katmak o sözü yerine getirme zorunluluğunu ortadan kaldırır.

2- Tevazu ifade etmek.

Bir kimseye , “Sen hoca mısın?” diye sorulduğunda onun, “İnşâallah” hocayım” şeklinde cevap vermesi şüphe değil tevazu ifade eder. Kişinin tevazu gösterip kendisini övmemesi ise Allahu Teâlâ’nın hoşuna gider. Çünkü O, “Kendinizi övmeyin!” ( Necm Sûresi, ayet 30) buyurmuş ve bazı kimseleri kötülemekle, “Şu kendilerini övenleri görüyor musun?”  (Nisâ Sûresi, ayet 49) diye sormuştur.

3- Olup biten bütün işlerin Allahu Teâlâ’nın dilemesi ve takdiri ile olduğunu, O dilemedikçe hiçbir şeyin olamayacağını ifade etmek.

Bu maksatla  bu söz bizzat Allahu Teâlâ’nın kelamında da geçmiştir. Örneğin, Peygamberimiz ve ashabının, müşriklerin engellemesine rağmen Mekke’ye girip umre yapacaklarını müjdeleyen ayette şöyle denilmiştir:

“İnşâallah, güven duyarak Mescid-i Haram’a gireceksiniz…” (Fetih Sûresi, ayet 27). Bir iş yapacağını söylerken bunun ancak Allahu Teâlâ’nın dilemesi halinde yapılabileceğini düşünmek ve bu düşünceyi sözlü olarak seslendirmek için “İnşâallah” demek emredilmiştir. Bunu emreden ayet şöyledir:

“İnşâallah ” demedikçe, “Yarın şu işi yapacağım” deme!” (Kehf Sûresi, ayet 23, 24)

Bu ilahi emre uyan Allah Rasûlü Aleyhissalatü vesselâm, her hangi bir işi yapacağını söylerken bu sözü cümlesine eklerdi. Hatta ölüp mezara girmek kati ve kesin olmasına rağmen kabristanı selamlarken şöyle derdi:

“Size selâm olsun ey bu yurdun sakinleri! İnşâallah, biz de ölüp size kavuşacağız.” (Müslim)

4- Sadece arzu ve rağbet etmek.

Bu söz en çok bu mana ve maksatla kullanılır. “İnşâallah bu işimiz olur, İnşâallah bugün yağmur yağar” gibi sözlerde bu mana kastedilir. Bu sebeple yapılacak işleri haber verirken, dua ederken ve sabit olan şeyleri bildirirken bu söz kullanılır.

Bu sözün bereketinden yararlanmak için onun manasını düşünmek ve olan işlerin ancak Allahu Teâlâ’nın izin ve müsâadesiyle olduğunu akla getirmek daha iyidir.

Kaynak: İhyâ’u Ulûmi’dîn /İmam Gazâlî (r.a)